3 listopada Amerykanie pójdą do urn w wyborach połówkowych. Nie zdecydują w nich, kto zamieszka w Białym Domu, ale kto zasiądzie w Kongresie, a od tego zależy, jak swobodnie Donald Trump będzie mógł rządzić do końca kadencji. Notowania prezydenta są obecnie na rekordowo niskim poziomie.

Kogo wybierają Amerykanie

Wybory połówkowe odbywają się co cztery lata, dokładnie w połowie kadencji prezydenta. Wyborcy wskazują w nich członków obu izb Kongresu: Izby Reprezentantów i Senatu. W części stanów wybierają też gubernatorów. Wynik traktuje się zwykle jako ocenę urzędującego prezydenta i jego partii.

Do obsadzenia jest wszystkie 435 miejsc w Izbie Reprezentantów. Każdy poseł reprezentuje jeden okręg, a okręgi przydziela się według liczby ludności. Dlatego rozległy, ale słabo zaludniony Wyoming ma jedno miejsce, a znacznie mniejszy powierzchniowo New Jersey aż 12. Kadencja w Izbie trwa dwa lata.

Senat liczy 100 miejsc, po dwa na każdy stan, niezależnie od jego wielkości. Senatorowie mają sześcioletnie kadencje, więc co dwa lata odnawia się mniej więcej jedną trzecią składu. Tym razem głosowanie dotyczy 35 miejsc, czyli nie każdy stan wybierze senatora. W 36 stanach odbędą się ponadto wybory gubernatorów, zwykle na cztery lata. To ważne, bo stany decydują m.in. o prawie aborcyjnym, edukacji i zasadach przeprowadzania wyborów.

Kto ma dziś większość

Republikanie, partia Trumpa, kontrolują obie izby, ale przewaga jest niewielka. W Izbie Reprezentantów mają 218 mandatów, Demokraci 214, do tego jest jeden niezależny, który zwykle głosuje z republikanami, i dwa wakaty. W Senacie układ to 53 republikanów, 45 demokratów i dwóch niezależnych, którzy zazwyczaj głosują z demokratami. Przy remisie 50:50 decyduje głos wiceprezydenta JD Vance’a.

Demokratom do większości w Izbie brakuje czterech miejsc. Analityk J. Miles Coleman z Center for Politics na Uniwersytecie Wirginii powiedział stacji CBS: „Byłoby niespodzianką, gdyby Demokraci nie przejęli przynajmniej Izby Reprezentantów”.

Frekwencja w wyborach połówkowych bywa niższa niż w prezydenckich, ale skutki są poważne. Mimo szerokich uprawnień prezydenta większość decyzji federalnych wymaga zgody Kongresu. Gdy obie izby kontroluje jego partia, rządzi się łatwiej. Jeśli opozycja przejmie choć jedną z nich, zmiany w polityce krajowej i zagranicznej stają się trudniejsze do przeprowadzenia.

Wyścigi, które warto obserwować

W Izbie niewiele okręgów pozostaje otwartych. Za najbardziej wyrównane uchodzą te w Iowa, Wirginii i Montanie. W Senacie największą uwagę przyciąga Teksas, gdzie sondaże dają remis demokracie Jamesowi Talarico i republikaninowi Kenowi Paxtonowi. Demokraci potrzebują czterech dodatkowych mandatów, by przejąć Senat. Sama szansa na wygraną w Teksasie jest sensacją, bo żaden demokrata nie wygrał tam wyborów ogólnostanowych od 1994 roku. Talarico poparli nawet niektórzy członkowie rodziny Bushów.

Możliwy jest też historyczny przełom: po raz pierwszy w dziejach USA gubernatorem stanu może zostać czarnoskóra kobieta.

• Minnesota: demokratka Amy Klobuchar kontra republikanka Lisa DeMuth. Faworytką jest Klobuchar, bo stan zwykle głosuje na demokratów, a ona jest znacznie lepiej znana wyborcom.
• Georgia: demokratka Keisha Lance Bottoms kontra republikanin Rick Jackson. Najnowsze sondaże wskazują na wyrównaną walkę, a Bottoms ma realne szanse.

Co to znaczy dla Polski i Europy

Polscy wyborcy nie mają tu głosu, ale wynik może mieć znaczenie także u nas. Skoro Kongres współdecyduje o większości ważnych decyzji federalnych, jego skład wpływa na to, jak daleko prezydent może pójść w polityce zagranicznej. W Polsce i w całej UE zwykle patrzy się na to przez pryzmat relacji z Europą, bezpieczeństwa i współpracy w ramach NATO. Nie ma jednak gwarancji, że zmiana układu sił w Kongresie przełoży się na konkretne decyzje w tych sprawach.

Z powodu różnicy czasowej wyniki będą napływać w nocy z 3 na 4 listopada czasu polskiego. Jeśli wyścigi okażą się wyrównane, ostateczny obraz większości w Kongresie może być znany dopiero po pewnym czasie.

Źródło: DW – „How do the US midterms work, and why are they so important for Trump’s presidency?”